Yeni Hayvan Hakları Yasasına Hukuki Bir Bakış
5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu 02.08.2024 tarihinde 7527 sayılı kanun ile değişiklik yapılarak bir katliam yasası haline dönüştürülmüştür. Ancak kanun kapsamında belli başlı boşluklar bulunmakta olup bu boşluklardan yararlanarak canlı dostlarımızı koruyabilmek de mümkündür.
Öncelikle 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununun 6.maddesi uyarınca sahipsiz (sokak köpekleri) ve güçten düşmüş (yaşlı köpekler) hayvanların yerel yönetimlerce (belediyeler) kurulan veya izin verilen hayvan bakımevlerine götürülüp sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılmasından bahsedilmektedir. Ancak bu bakımevlerine alınan hayvanların Bakanlık (Tarım ve Orman Bakanlığı) veri sistemine de kaydedilmiş olma zorunluluğu bulunmaktadır. Muğla Büyükşehir Belediyesi bünyesinde de Tarım ve Orman Bakanlığı veri sistemine kayıtlı bakımevleri sadece Muğla Büyükşehir Belediyesi ve Dalaman Belediyesine ait bakımevleridir. Muğla’nın diğer ilçelerinde bulunan bakımevleri herhangi bir ruhsata sahip olmayıp bu nedenle de Tarım ve Orman Bakanlığı veri sisteminde de kayıtlı değildir. Muğla Büyükşehir Belediyesinde sadece 2 tane bakımevi bulunmasına karşılık bu 2 bakımevinde bulunan kapasitenin çok üzerinde sokak köpeği bulunmaktadır. Dolayısıyla da bakımevlerinin kapasitesinin çok üzerinde bulunan sokak köpeklerini toplatıp bakımevlerine hapsetmek fiili imkansızlık oluşturacaktır yani bu durum hayatın olağan akışına aykırı olduğu gibi Anayasal bir hak olan dengeli bir çevrede yaşama hakkının ve Hayvanları Koruma Kanununun 4.maddesinde yer alan hayvanların yaşam hakkının da ihlali anlamına gelmektedir. Kaldı ki 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu belediyelere 2028 yılının sonuna kadar bakımevleri kurulması için süre verilmiş olup bu süre içerisinde toplatılan ya da toplatılacak olan sokak köpekleri hukuka aykırı bir şekilde toplatılmış olacaktır.
Sokak köpekleri toplatılmadığı gerekçesiyle belediyelere çeşitli idari para cezaları kesilmektedir. Ancak buna ilişkin kanunda bir hüküm bulunmamakta olup itiraz edilmesi gerekmektedir. Bu sebeple kesilen para cezaları her türlü hukuki dayanaktan yoksundur, hukuka aykırıdır.
Kanunda sokak hayvanlarına dair bakımevi kurmak, toplatmak, rehabilite etmek, sahiplendirilinceye kadar bakmak için belediyeye ayrılan bütçe başka amaçlar için kullanılması halinde 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Ancak hiçbir şekilde sokak hayvanı toplatılmadığı gerekçesiyle hapis veya para cezası verilmesi söz konusu değildir. Bu hüküm sadece belediyeye ait bütçenin denetimine yönelik bir cezalandırma öngörülmüştür.
İkinci bir nokta da hayvanların öldürülmesine yönelik hükümlerden oluşmaktadır. Bu kapsamda da her şeyden önce 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununun 4/a bendi kapsamında hayvanların yaşama hakkı temel ilke olup öldürmenin en son çare olması gerekmektedir, mümkün olduğunca sokak hayvanlarının yaşatılması, öldürülmemesi prensibi söz konusudur. Önceki 5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanununun 6.maddesinde hayvanların sadece 3285 sayılı Hayvan Sağlığı Zabıtası Kanununda öngörülen durumlar dışında öldürülmeleri yasak iken yeni kanunla birlikte kapsam daha da genişletilerek kanunda belirtilen haller dışında öldürülmesi yasaktır şeklinde değiştirilmiştir. Bu nedenle de maalesef herhangi bir kanuna dayandırmak suretiyle hayvanların kolaylıkla öldürülebilmesinin de önü açılmış bulunmaktadır. Ancak böyle bir durum sokak hayvanlarının yaşam haklarının ihlali anlamına gelmekte olup evcil bir hayvanın öldürülmesinin aynı zamanda 6 aydan 4 yıla kadar hapis cezasını gerektirdiği unutulmamalıdır. Bu nedenle de kanunun 6.maddesinde yer alan hükmü suistimal ederek sokak hayvanlarını öldürmenin cezası da hapis yaptırımı olacaktır. Kaldı ki sokak hayvanı öldürülecekse de bu öldürme eylemini 5996 Sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu gereğince veterinerler haricinde bir kimsenin yapması yasak olup veterinerler haricinde bir kimsenin sokak hayvanını öldürmesi halinde yine hapis cezası söz konusu olacaktır. Bu noktada da hayvan dostu veterinerler tarafından klinik açılması ya da hayvan dostu veterinerlerin atamasının yapılması gerekmektedir. Aksi halde kanuna aykırı bir şekilde sokak hayvanının öldürülmesi ve bunun tespit edilmesi durumunda veterinerlerin de hapis cezasına hükmedilebileceği unutulmamalıdır.
Sonuç olarak 2028 yılına kadar ‘’YAKALA, KISIRLAŞTIR, AŞILA, YERİNE BIRAK’’ uygulaması haricinde yapılan tüm eylem ve işlemler Anayasaya, Kanuna, hukuka aykırıdır.
