Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu

Türk Ceza Kanunu’nun 299. Maddesinde Cumhurbaşkanına hakaret suçu, genel hükümlerden ayrı olarak  özel bir madde şeklinde düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanına hakaret suçu ile makamın değeri konusunda toplumun sahip olduğu duygu ve düşünceleri sarsacak Cumhurbaşkanlığı makamının şeref ve saygınlığına zarar verecek fiil ve sıfatların isnat edilmesinin veya sövme fiillerinin cezalandırıldığı ileri sürülür.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu düzenlenme biçim ile Cumhurbaşkanlığı makamının fonksiyonunu işlevini yerine getirmekte olduğu görevi değil, hukuksal olarak Cumhurbaşkanının şerefinin korunması amaçlanmaktadır.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, uygulamada eleştiri niteliğindeki söz ve davranışların da hakaret olarak cezalandırıldığından ceza hukukunun genel ilkelerine aykırı bir düzenleme yapılmıştır. Genel hakaret suçu kamu görevlilerinin de dahil olduğu herkes için Türk Ceza Kanununun 125. Maddesinde düzenlenmiştir.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu nedeniyle kovuşturma yapılabilmesi için Adalet Bakanlığı’ndan izin alınmalıdır. Adalet Bakanlığı izin vermediğinde kovuşturma yapılamaz.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunun 299. maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir:

(1) Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Suçun alenen işlenmesi hâlinde, verilecek ceza altıda biri oranında artırılır.

(3) Bu suçtan dolayı kovuşturma yapılması, Adalet Bakanının iznine bağlıdır.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunun Unsurları

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, Devlete karşı işlenmiş suçlar bölümünde düzenlenmiştir. Devleti temsil etmekte olan Cumhurbaşkanlığı makamının saygınlığını korumak amacıyla düzenlenmiştir.

Suç doğrudan doğruya Cumhurbaşkanı olan kişiye karşı işlenmektedir ancak suçla korunan ve ihlal edilen hukuki değer devletin siyasal iktidar yapısıdır. Cezanın konusu Devletin korunmasıdır.

Suçun faili herkes olabilir. Suçun görevin devamı sırasında işlenmesi gereklidir.

Hakaret, bir kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek şekilde bir fiil veya olgu isnat etmek veya sövmek suretiyle; onur, şeref ve saygınlığına saldırmasıdır.

Eylemin yüze karşı ya da gıyapta (yokluğunda ) işlenmesi arasında fark bulunmamaktadır. Gıyapta hakaretin oluşması için failin bir kişinin duyabileceği şekilde yoklukta hakaret etmesi halinde suç oluşur.

Serbest hareketli bir suçtur. Sözler, şarkılar, yazı, çizim, resim, nefreti gösteren hareketler ve bunun gibi davranışlarla da işlenebilen bir suçtur. Aynı şekilde telefon, mektup, basın yayın araçları veya medya yoluyla diğer iletişim araçlarıyla gerçekleşebilir.

Suçun manevi unsuru genel kasttır. Mağdurun sıfatı bilinerek (cumhurbaşkanı) hareket edilmelidir. Saikin (amacın) siyasi olması gerekmez.

Küfür, iftira, onur şeref ve saygınlığı zedeleyen beyanlar, müstehcen içerikli söz, yazı, resim ve açıklamalar, savaş kışkırtıcılığı, hukuk düzeni cebir yoluyla değiştirmeye yönelen, nefret içeren söylem, ayrımcılık, düşmanlık ve şiddet yaratmaya yönelik ifadeler ise düşünce özgürlüğü bağlamında değerlendirilmez ve suç sayılarak ceza yaptırımlarına bağlanmaktadır.

Hangi hareketlerin şeref ve itibari ihlal edici olduğu, toplumda ortalama düşünüş ve anlayışa göre belirlenmelidir, belirlemede ölçü bireyin özel duyarlılığı değildir. Basit bir saygısızlık hakaret ve sövme olarak nitelendirilmez. Bir eylemin hukuk düzeni tarafından cezalandırılması ancak onu hukuka uygun kılan diğer bir anlatımla hukuka aykırılığı ortadan kaldıran bir nedenin bulunmamasına bağlıdır.

Kişinin ifade ve basın özgürlüğü gibi bir hakkın kullanmasına ilişkin hukuka uygunluk nedenleri var ise hukuk düzeni tarafından cezalandırılmaz. Ancak, eleştiri hak ve görevi kötüye kullanmamalı, yazıda küçültücü, incitici, abartılı sözlerden kaçınılmalıdır. Sayılan nedenlerden birinin olması halinde haber verme ve eleştiri hakkı kapsamına girmez ve eylem hukuka aykırı hale gelir.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Aleniyet

Cumhurbaşkanına hakaret suçunun alenen işlenir ise hükmedilecek ceza 1/6 oranında ayrıca arttırılacaktır. (Örneğin sosyal medya üzerinden)

Alenen gerçekleşmesi için olay yerinde başkalarının bulunması yeterli değildir. Hakaretin belirlenemeyecek sayıda kişi tarafından görülmesi, duyulması ve algılanabilmesi halinde alenen hakaret suçu işlenmiş olur. Herkese açık yerlerde işlenmesi gerekmektedir.

Cumhurbaşkanına Gıyapta Hakaret Suçunun Şartları

Genel hakaret suçu, mağdurun yokluğunda işlendiğinde suçun vücut bulabilmesi için hakaret edenin söz ve davranışlarının en az 3 kişi tarafından öğrenilmesi gerekir. Genel hakaret suçunda hakaret edilen ortamda mağdurun olmadığı hallerde, TCK m.125 hakaret teşkil eden şartını aramaktadır. Söz konusu üç kişiye hakaret edenin kendisi dahil değildir. Üç kişinin aynı yerde olması şart değildir, önemli olan üç kişinin hakareti öğrenmesidir.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, genellikle Cumhurbaşkanının gıyabında (yokluğunda) işlenmektedir. Ancak, suçun gıyapta işlenmesi halinde sadece bir kişinin hakareti duyması yeterlidir. Genel hakaret suçunda olduğu gibi 3 kişinin hakareti öğrenmesi şartı, bu suçta aranmamaktadır.

Suçun Kovuşturulması ve Kovuşturma İzni Alınması

Cumhurbaşkanına hakaret suçu nedeniyle kamu davası açılabilmesi için Adalet Bakanlığı’ndan kovuşturma izni alınmalıdır. Kovuşturma izni soruşturma aşamasında savcılık tarafından talep edilir. Kovuşturma izni talebi Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünce değerlendirilir. Ve izin verilip verilmeyeceği karara bağlanır.

Kovuşturma izni alındığı zaman, savcılık tarafından mahkemeye kamu davası açılır.

Savcılık kovuşturma izni verilmediğinde, Adalet Bakanlığının kovuşturma izni verilmemesine ilişkin kararı suçun mağduru olan Cumhurbaşkanına tebliğ eder. Cumhurbaşkanının Adalet Bakanlığının kovuşturma izni verilmemesine ilişkin kararına karşı idari yargıya başvurma hakkı vardır. Cumhurbaşkanının idari yargıya başvurmaması ya da başvurusunu reddedilmesi durumunda, savcılık cumhurbaşkanına hakaret suçu nedeni ile kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verir.

Şikayet Süresi, Dava Zamanaşımı, Uzlaşma

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, takibi şikayete bağlı suçlardan değildir. Suçun zamanaşımı süresi 8 yıldır. Suçun zamanaşımı süresi içinde savcılığa bildirilmesi ile resen soruşturma başlatılır.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, uzlaştırmaya tabi değildir.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu yargılamasında görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçuna Yönelik Yaptırımlar

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması, Adli Para Cezası ve Cezanın Ertelenmesi

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) sanık hakkında verilen kararın hukuken bir sonuç doğurmaması ve iyi halli geçirilen belli bir denetim süresi sonunda davanın düşmesiyle neticelenen hukuki kurumdur. Cumhurbaşkanına hakaret suçu nedeniyle hükmedilen cezalarda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir.

Adli para cezası işlenen bir suça ilişkin hapis cezasıyla birlikte veya tek başına uygulanabilen bir yaptırımdır. Cumhurbaşkanına hakaret suçu nedeniyle ceza mahkemesi tarafından hükmedilen hapis cezası, belli koşullarda adli para cezasına çevrilebilir.

Cezanın ertelenmesi ise mahkeme tarafından belirlenen cezanın cezaevinde infaz edilmesinden şartlı olarak vazgeçilmesidir. Cumhurbaşkanına hakaret suçu nedeniyle hükmedilen hapis cezasının ertelenmesi de mümkündür.