Ecrimisil (Haksız İşgal)

Ecrimisil Nedir?

Ecrimisil, taşınır veya taşınmaz malın kullanımı konusunda hak sahibinin rızası veya herhangi bir hukuka uygunluk sebebi olmadan bu hakka konu taşınmazın üçüncü bir kişi tarafından kullanılması durumunda talep edilebilen haksız işgal tazminatı olarak tanımlanır.

Taşınır veya taşınmaz malın sahibinin ecrimisil talep edebilmesi için, kullanan kişi, malın sahibinin rızası dışında haklı bir nedene dayanmadan zilyet olmalı ve kötüniyetli olmalıdır.

Öncelikle başkasına ait olan bir taşınır veya taşınmaz mala kötüniyetle zilyet olan kişi zilyetliği altındaki o malı hak sahibine geri vermek zorundadır. Malı hak sahibine geri verdikten sonra haksız işgali nedeniyle meydana gelen zararı gidermek zorundadır.

Hak sahibinin haksız işgal nedeniyle uğradığı zararı gidermek üzere açılan davaya ecrimisil davası denir. Ecrimisil davası (haksız işgal tazminatı davası); kanuni bir düzenlemeye dayanmaz. Yargıtay kararları ile uygulama alanı bulmuştur.

Ecrimisil Tazminatı Talep Edebilmenin Şartları Nelerdir?

1. Taşınır veya taşınmaz mal haksız bir şekilde işgal

2. Taşınır veya taşınmaz malı işgal eden kişi kötüniyetliolmalıdır.

3. Taşınır veya taşınmaz malın işgal edilmesi nedeni ile zararmeydana gelmelidir.

 

1. Haksız İşgal

Haksız işgal, haklı bir nedene dayanmaksızın kötüniyetli olarak başkasının malın zilyetliğe geçirilerek kullanılmasıdır. Haksız işgal haksız bir eylemdir.

Bir malın zilyetliğinin ele geçirilip geçirilmediği mal üzerindeki fiili hakimiyet tesis edilip edilmediğine göre belirlenir. Malı kullanma veya elinin altında bulundurma halinde zilyetlik tesis edilmiş olur.

Malın sahibinin  rızası var ise veya hukuki bir nedene dayalı olarak mal zilyetliğe geçirilmiş ise bu durumda haksız işgalden söz edilmez.

Mevcut hukuki ilişkinin sona ermesi üzerine malı kullanmaya devam eden kişi için de haksız işgal durumu söz konusu olur.

Haksız işgal durumu mal üzerinde hak sahibi olan kişi ile mal ile hiçbir ilişkisi olmayan üçüncü kişi tarafından gerçekleştirilebileceği gibi mirasçılar, taşınmaza ortak olan diğer ortaklar tarafından kısmen veya tamamen işgal suretiyle gerçekleştirilebilir.

Taşınır veya taşınmaz malı haksız bir şekilde işgal edilen kişi ecrimisil tazminatı talep edebilecektir.

2. İşgal Edenin Kötüniyetli Olması

Kötüniyetli zilyet, eşya üzerindeki hakimiyetinin bir hakka dayanmadığını bilmesi gereken kişidir.

Başkasının taşınmazını veya taşınır malını haksız olarak işgal edip kullanmış olan kötü niyetli kimse, taşınmazı haksız olarak elinde tutmuş olmasından doğan zararları ve elde ettiği gelirleri tazmin etmek zorundadır.

TMK m.993 göre, iyiniyetli zilyet, malı hakkına uygun kullanmış veya yararlanmış ise malı geri vermekle yükümlü olduğu kimseye karşı bu yüzden herhangi bir tazminat ödemek zorunda değildir.

Kanuni bir haktan kaynaklanan bir eylem haksız işgal olarak nitelendirilemeyeceğinden yine aynı şekilde sözleşmeden kaynaklanan ayni ya da şahsi hakka dayanan mal zilyetlik altında bulunduruluyorsa kötü niyetten ve haksız işgalden söz edilemez.

3. İşgal Nedeniyle Zarar Meydana Gelmesi

Ecrimisil talep edebilmek için, haksız işgal nedeniyle bir zarar doğmuş olmalıdır. Bazı hallerde eşyanın tabiatı gereği zararın doğacağı açıkça ortadadır.

Başkasının taşınmazını haksız olarak kullanmış olan kötü niyetli kimse, o taşınmazı haksız olarak elinde tutmuş olmasından kaynaklı olarak doğan zararları ve elde ettiği ya da elde etmeği ihmal eylediği semereleri tazmin ile yükümlüdür. Ancak bir zarara uğramamış olan malike ya da zilyede, ecrimisil adı ile veya başka bir ad altında herhangi bir tazminat vermesi gerekmez (YİBK-K.1950/4).

Haksız işgal nedeniyle ecrimisil tazminatı olarak istenebilecek zararlar;

1. a) Haksız işgalden doğan normal kullanma sonucu eskime şeklindeki olumlu zarar,
2. b) Kullanmadan doğan olumlu zarar,
3. c) Malik ya da zilyedin yoksun kaldığı fayda (olumsuz zarar) ecrimisilin kapsamını belirler.

Ecrimisil Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Ecrimisil hesaplanırken en az kira geliri ve en çok tam gelir yoksunluğu şeklinde hesaplanmalıdır. Davacı davayı açarken tazminat talebini açıkça belirtmelidir. Davacı tarafından açıkça talep belirtilmemişse mahkeme tarafından davacının talebi kendisine açıklattırılmalıdır.

Ecrimisil tazminatı davasında davacı taraf kira esasına göre talepte bulunur. Mahkeme tarafından davacının talebi doğrultusunda kira bedeli belirlenerek bu husus doğrultusunda ecrimisile hükmedilmesi gerekir.

Yargıtay’a kararlarına göre kira bedeli üzerinden ecrimisil şu hususlar dikkate alınarak hesaplanmalıdır:

“Arsa ve binalarda kira esasına göre talep varsa, taraflardan emsal kira sözleşmeleri istenmeli, gerekirse benzer nitelikli yerlerin işgal tarihindeki kira bedelleri araştırılıp, varsa emsal kira sözleşmeleri de getirtilmeli, dava konusu taşınmaz ile emsalin somut karşılaştırması yapılmalı, üstün veya eksik tarafları belirlenmelidir. İlke olarak, kira geliri üzerinden ecrimisil belirlenmesinde, taşınmazın dava konusu ilk dönemde mevcut haliyle serbest şartlarda getirebileceği kira parası, emsal kira sözleşmeleri ile karşılaştırılarak, taşınmazın büyüklüğü, niteliği ve çevre özellikleri de nazara alınarak yöredeki rayiçe göre belirlenir. Sonraki dönemler için ecrimisil değeri ise ilk dönem için belirlenen miktara ÜFE artış oranının tamamının yansıtılması suretiyle bulunacak miktardan az olmamak üzere takdir edilir (Y1HD-K.2021/4798).”

Tarım arazilerinin haksız bir şekilde işgal edilmesi halinde tarım arazisinden elde edilebilecek ürün miktarı kadar da talepte bulunulabilir.

Ecrimisil bedeli belirlenirken haksız işgal edilen taşınır veya taşınmaz mal üzerinde keşif yapılır ve uzman bilirkişilerden denetime elverişli ve kapsamlı bir bilirkişi raporu alınır.

Taşınmazlar açısından ecrimisil tazminatının miktarını etkileyen bazı hususlar vardır. Bunlar; taşınmazın imar durumu, büyüklüğü ve vasfı, taşınmazın bulunduğu yerdeki kentsel gelişim ve taşınmazın konumu, tarım arazilerinde sulu ve kuru tarımdan hangisinin yapıldığı, arazinin verimi, taşınmazın haksız işgalden önceki durumu ve işleviyle elde edilen gelir, kira esasına göre ecrimisil tazminatı talep ediliyorsa emsal kira bedelleri. Bu faktörler tazminat miktarını belirler.

Müşterek Mülkiyette Ecrimisil ve İntifadan Men Şartı

Birlikte mülkiyet müşterek mülkiyet (paylı mülkiyet) ve elbirliği mülkiyeti (iştirak halinde mülkiyet) olmak üzere ikiye ayrılır.

Birlikte mülkiyet halinde ortakların birbirine ve üçüncü kişilere ecrimisil davası açma yetkisi ve usulü düzenlenmiştir.

 Ortakların Üçüncü Kişilere Dava Açması

Paylı mülkiyet var ise paydaşlardan her biri ortaklık konusu olan malı haksız işgal eden üçüncü kişilere payları oranında ecrimisil talep ederek dava açabilirler. Ecrimisil talebi ortaklar tarafından birlikte talep edilebileceği gibi, paydaşlar kendileri payları oranında da talep edebilir.

Elbirliği mülkiyet var ise, dava açmak gibi tasarrufi işlemlerde oybirliği aranır (TMK m.702). Ancak, ecrimisil bölünebilir bir haktır ve elbirliği mülkiyetinde ortaklardan herhangi birisi kendi payına hasren talepte bulunabilmektedir.

 Ortakların Birbirine Karşı Ecrimisil Davası Açması

Elbirliği mülkiyetinde (iştirak halinde mülkiyet) ve paylı mülkiyette (müşterek mülkiyet) ortaklardan her biri ortaklık konusu olan malın ortaklar tarafından haksız işgale uğraması halinde, ecrimisil tazminatı talep etmek üzere dava açabilirler. Ecrimisil talep eden ortağın, payına karşılık çekişmesiz olarak kullandığı bir kısım yer varsa açacağı ecrimisil davası dinlenmeyecektir. Kullanım antlaşması sonucu her paydaşın kullandığı yerin belli olması halinde intifadan men şartı aranmaz.

Eğer paydaş, sahip olduğu paydan daha az yer kullandığını iddia ediyorsa ecrimisil davası değil, taksim veya ortaklığın satış yoluyla giderilmesi davası açmalıdır.

Miras ortaklığı elbirliği mülkiyeti çeşididir. Miras ortaklığına tereke temsilcisi atanmışsa ecrimisil davası açma yetkisi olan kişi tereke temsilcisidir.

Ortaklar Arasındaki Ecrimisil Davasında İntifadan Men Şartı

Gerek paylı mülkiyette gerekse elbirliği mülkiyetinde çoğu zaman ecrimisil talepleri paydaşlar arasında birbirlerine karşı ileri sürülmektedir.

Paydaşların birbirlerine karşı ecrimisil taleplerini dava konusu etmeleri belli şekil şartları vardır. Paydaşların birbiri aleyhine ecrimisil davası açabilmesi intifadan men şartının gerçekleşmiş olmasına bağlıdır.

İntifadan men, haksız işgal sebebiyle ortaklık mülkiyetinde bulunan taşınmazdan payı oranında yararlanamayan paydaşın, taşınmazdan yararlanma isteğini haksız işgali gerçekleştiren ortak/ortaklara bildirmesi olarak tanımlanır.

İntifadan men, ecrimisil talebinden önce davacı paydaşın davaya konu taşınmazdan ya da gelirinden yararlanma isteğinin davalı paydaşa bildirilmesiyle sağlanmış olur.İntifadan men edilen paydaşa karşı ecrimisil davası açılarak ecrimisil tazminatı istenebilir.

İntifadan men şartı; ecrimisil tazminatı talep eden paydaşın diğer paydaşlara noterden ihtarname çekme veya daha önce men-i müdahale, ortaklığın giderilmesi vb. davaları açma veya icra takibi yapma veya her türlü delille ispatlanabilen herhangi bir şekilde taşınmazdan veya gelirinden yararlanma isteğini bildirmesiyle gerçekleşir.

Paydaşlar ecrimisil davasından önce intifadan men edilmez ise aleyhlerine açılacak olan ecrimisil tazminatı davası reddedilir.. Yararlanma isteminin paydaşa iletildiği her türlü delille ispatlanabilir.

Bazı durumlarda paydaşlar intifadan men edilmemiş olsa bile aleyhlerine doğrudan ecrimisil tazminatı davası açılabilir. Yargıtay’a göre paydaşların intifadan men edilmesine gerek olmadan doğrudan ecrimisil davası açılabilecek haller şunlardır:

1. Ecrimisil davasına konu taşınmazın kamu malı olması,
2. Ecrimisil tazminatı talep edilen taşınmazın (bağ, bahçe gibi) doğal ürün veren bir yer olması,
3. Ecrimisil davası açılacak yerin işyeri, konut gibi kiraya verilerek gelir elde edilen yerlerden olması,
4. Paylı taşınmazı işgal eden paydaşın bu yerin tamamında hak iddiası ve diğerlerinin paydaşlığını inkar etmesi,
5. Paydaşlar arasında yapılan kullanım anlaşması sonucu her paydaşın yararlanacağı ortak taşınmaz veya bölümlerinin belirli bulunması,
6. Davacı tarafından diğer paydaşlar aleyhine daha önce bu taşınmaza ilişkin, elatmanın önlenmesi, ortaklığın giderilmesi, ecrimisil ve benzeri davalar açılması veya icra takibi yapılmış olması,
7. Taşınmazda kendiliğinden oluşan ürünler; biçilen ot, toplanan fındık, çay yahut muris tarafından kurulan işletmenin ya da başlı başına gelir getiren işletmelerin işgali halinde intifadan men koşulunun oluşmasına gerek bulunmamaktadır.
8. Mirasbırakan tarafından kurulan veya fabrika, otel,fırın gibi hasılat getiren ortak yerler için intifadan men koşulu aranmaz.

Yukarıda sayılan istisnalar dışında, paydaşlar arasında ecrimisil davası açılabilmesi için intifadan men koşulunun gerçekleşmesi aranacak ve intifadan men koşulunun gerçekleştiği iddiası, her türlü delille kanıtlanabilir.

Ecrimisil Davasını Kimler Açabilir?

Ecrimisil tazminatı davasını haksız bir şekilde işgale uğrayan taşınır veya taşınmaz üzerinde hak sahibi olan kişi açabilir.

Sadece mülkiyet hakkı sahibi değil, sınırlı ayni haklar gibi zilyetlik sağlayan haklara sahip olanlar da ecrimisil davası açma hakkına sahiptir. Ecrimisil davaları, hem malik tarafından hem de zilyet tarafından açılabilir. Yani, ecrimisil davası hem ayni hakka hem de şahsi hakka dayanılarak açılabilmektedir.

Paylı (müşterek) mülkiyette, taşınmazdan yararlanamayan paydaş, haksız bir şekilde engel olan öteki paydaş veya paydaşlardan ecrimisil isteyebilir. Müşterek mülkiyette paydaş haksız işgalci olan üçüncü kişiden de kendi payı oranında ecrimisil talep edebilir.

Elbirliği mülkiyetinde (iştirak halinde mülkiyet) paydaşlara veya üçüncü kişilere karşı ecrimisil davası herhangi bir paydaş tarafından açılabilir.

Ecrimisil Davasında Zamanaşımı

Ecrimisil davaları beş yıllık zamanaşımına tabidir. Dava tarihinden u beş yıllık süre dava tarihinden geriye doğru işlemeye başlar. Ancak davalı tarafından zamanaşımı defi ileri sürülmediği takdirde, zamanaşımı sınırlaması olmadan mahkeme davacının talebi doğrultusunda karar verir.

Örneğin; davacı geriye dönük 10 yıl için ecrimisil talebi etti ancak davalı taraf zamanaşımı defi ileri sürmedi bu durumda mahkeme davacının talebi ile bağlıdır.

Ecrimisil Davasında Faiz Başlangıç Tarihi

Haksız işgal eden kişiden ecrimisil tazminatı ile birlikte kanuni faiz de talep edilebilir. Ecrimisil bedelinin her dönem sonundan itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsili talep edilebilir.

Ecrimisil tazminatı davasında, haksız işgalin başladığı ve ecrimisilin talep edildiği tarihten itibaren her yıl dönemlere ayrılarak, her döneme faiz işletilmektedir.

Her dönem içindeki ayların ecrimisil bedelleri toplanacak ve dönem sonundan itibaren her döneme ayrı ayrı faiz işletilecektir.

Ecrimisil Tazminatı Davasında Görevli Mahkeme

Ecrimisil tazminatı davasında görevli mahkeme, genel görevli mahkeme olan Asliye Hukuk Mahkemesi’dir.

Ecrimisil tazminatı davasına bakmaya yetkili mahkeme ise, genel yetkili mahkeme olan davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Ecrimisil tazminatı davası, taşınmazlar açısından malın aynına ilişkin bir dava değildir. Bu nedenle ecrimisil tazminatı davası genel yetkili mahkemede görülmektedir.