Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu

Çeki düzenleyen kişinin hesabında yeterli bakiye bulunmaması durumunda, muhatap bankanın çeki geri çevirerek üzerine “karşılıksızdır” yazması durumunda alacaklının şikayeti üzerine bu suç ortaya çıkar.

Bu suç 5491 Sayılı Çek Kanunu’nun 5. Maddesinde “Çekte Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçu” olarak düzenlenmiştir.

Bu suçun oluşabilmesi için çekin vadesinin gelmiş olması, çekin belirtilen süre içinde bankaya ibraz edilmiş olması ve çekin arkasına “karşılıksızdır” şerhinin işlenmiş olması gibi bazı şartların sağlanması gerekmektedir.

Kanuni ibraz süresi içinde ibraz edilmiş olan ancak karşılıksız olduğu tespit edilen çeklerle ilgili “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikayeti üzerine her bir çek için 1500 güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Hükmedilecek olan adli para cezası çekin karşılıksız kalan miktarın fazla olmayacaktır.

Karşılıksız çek bedelinin, çek üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte tamamen ödenmesi veya alacaklının şikayetini geri çekmesi durumunda;

Yargılama aşamasında ise mahkeme tarafından davanın düşmesine karar verilir.

Mahkumiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra ise mahkeme tarafından hükmün bütün sonuçları ile ortadan kaldırılmasına karar verilir.

Alacaklı, karşılıksız çek düzenlendiğini öğrendiği tarihten itibaren belirli bir süre içinde şikayette bulunmalıdır. Alacaklı tarafından şikayetçi olunması durumunda, çek sahibi hakkında adli para cezası gibi yaptırımların belirlenmesi için mahkeme süreci başlar. Mahkeme, çek sahibine adli para cezası ve/veya çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı gibi yaptırımlar verebilir. Adli para cezası çekin karşılıksız kalan tutarından az olamaz ve ödenmemesi durumunda hapis cezasına çevrilebilir. Verilen adli para cezalarının ödenmemesi durumunda, bu cezalar hapis cezasına çevrilebilir ve infaz süreci başlar.

Çek Nedir?

Çek düzenleyenin muhatap bankaya , lehtar ya da yetkili hamile kendi hesabına çekin üzerinde yazan bedeli ödeme emri verdiği, aynı zamanda da hamile bu bedeli muhataptan tahsil etme yetkisini veren kanunen emre yazılı bir kambiyo senedidir.

Çekin düzenlenmesine  neden olan asıl borç, çekin ödenmesi ile son bulur.

Karşılıksız Çek Nedir?

Hamili tarafından ibraz süresi içerisinde ibraz edildiği halde, çeki düzenleyen kişinin hesabında yeterli bakiye bulunmaması durumunda ortaya çıkar. Bu durumda muhatap banka geri çeki vererek üzerine “karşılıksızdır” yazısı eklenir.

Karşılıksızdır işlemi, muhatap bankanın hamile kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarın dışında çek bedelinin karşılanmayan kısmıyla sınırlı kalır.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu Nedir?

Kanuni ibraz süresi içerisinde ibraz edilen ancak karşılıksız olduğu tespit edilmiş olan çeklerle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebep olan kişi hakkında, hamilin şikayeti üzerine her bir çek için 1500 güne kadar adli para cezasına hükmedilir. Hükmedilecek adli para cezası çekin karşılıksız kalan kısmından daha fazla olamaz.

Mahkeme çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu yasağın bulunması halinde çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamına hükmeder.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçunun Faili Kimdir?

Çek Kanunu’nun 5. Maddesinde düzenlenmiştir.

1. Çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi ise bizzat kendisidir.
2. Çek sahibi tüzel kişi ise, tüzel kişi adına çek keşide eden kişilerdir.
3. Karşılıksız çekin bir sermaye şirketi adına düzenlenmesi durumunda ayrıca yönetim organlarıdır.
4. Ayrıca, Ticaret siciline tescil edilen yetkililerdir.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçunun Şartları

Karşılıksız çek düzenleme suçunun şartları, 5491 Sayılı Çek Kanunu’nun 5.maddesinde düzenlenmiştir.

1. Çek süresi içinde ibraz edilmelidir.
2. Çekin arkasına “karşılıksızdır” olduğunu belirten şerh, ilgili banka tarafından işlenmelidir.
3. Çek hamili olan alacaklı, süresi içerisinde şikayet yoluna başvurmalıdır.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçunda Şikayet Nasıl Olur?

Karşılıksız çek düzenleme suçunda çek düzenleyenin hesabında yeterli bakiye bulunmaması nedeniyle çekin karşılıksız kalması durumunda bu suç oluşur. Bu suç şikayete bağlı bir suçtur. Suçun işlenmesi ile yasal işlem yapılabilmesi için mağdur olan alacaklının şikayette bulunması gerekir.

Çek kanunu uyarınca şikayet hakkı çekin yetkili hamiline aittir.

• Çekte karşılıksız işlemini yapan ve çeki elinde bulunduran hamil ve
• Çekte karşılıksızdır işlemini yapan hamile ödeme yaparak çeki elinde bulunduran ve karşılıksızdır işlemini yapan kişiden önce ciranta olan kişi şikayet hakkına sahiptir.

Şikayet süresi çekte karşılıksızdır işlemi yaptıran ve çeki elinde bulunduran hamil bakından çekin bankaya ibraz edildiği günden itibaren üç aydır.

Karşılıksız çek düzenleme suçunda şikayet, dava açılabilmesi için zorunludur. Şikayet, icra mahkemesine sözlü ya da yazılı olarak yapılır.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçunda Şikayetten Vazgeçme

Karşılıksız çek düzenleme suçunda şikayette bulunan kişi yargılamanın her aşamasında şikayetten vazgeçebilir. Yargılama aşamasında şikayetten vazgeçilmesi durumunda mahkeme davanın düşmesine karar verir. Verilen hüküm sonrasında şikayetten vazgeçmede ise mahkeme hükmün sonuçlarının ortadan kaldırılmasına karar verir.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçunun Yaptırımları

Karşılıksız çek düzenleme suçunu işleyen kişiler hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı, adli para cezası ve hapis cezası gibi önemli yaptırımlar düzenlenmiştir.

1. Adli Para Cezası

Çek Kanunu m. 5/1-c.1 hükmüne göre çekin karşılıksız bırakılması halinde fail aleyhine binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmedilir. Bu suç için nispi para cezası öngörülmüştür. Hükmedilecek adli para cezası bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz.

Hükmedilen adli para cezasının peşinen ve tek seferde ödenmesi şart değildir, mahkeme tarafından iki yılı aşmayacak biçimde en az dört taksit taksit halinde ödenmesine karar verilebilir. Taksitlerin vadesinde ödenmemesi durumunda geri kalan borcun tamamı tahsil edilerek ödenmeyen kısım hapis cezasına çevrilir. Hapis cezasında ön ödeme, uzlaşma veya HAGB ile ilgili hükümler uygulanmaz.

2. Çek Hesabı Açma ve Çek Düzenleme Yasağı

Çek Kanunu m.5/1’e göre çekin karşılıksız çıkması halinde mahkeme kişiler hakkında çek hesabı açma yasağı ve çek düzenleme yasağı kararı verebilir.

Kişi hakkında daha önceden böyle bir karar var ise yasağın devamına hükmedilir.

Karşılıksız çek düzenleme suçu nedeni ile yapılan yargılama sonunda mahkeme tarafından beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın düşmesi, davanın reddine karar verilmesi durumunda aynı kararda çek hesabı açma ve düzenleme yasağı var ise kaldırılmasına karar verilir.

3. Hapis Cezası

Bu suç kapsamında doğrudan hapis cezası uygulanmaz. Ancak hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi halinde adli para cezası hapis cezasına dönüşür.

Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilmiş olan kişi yasağa rağmen çek düzenlerse fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Dava Ve Ceza Zamanaşımı

Karşılıksız çek düzenleme suçunda dava zamanaşımı 8 yıl iken ceza zamanaşımı 10 yıldır. 8 yıl içerisinde yargılama yoluna gidilmez ise bu suç bakımından dava açılma imkanı kalkar.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçunda Görevli Ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme; icra ceza mahkemeleridir.

Yetkili mahkeme; çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yer, çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer, hesabı sahibinin yerleşim yeri, şikayetçinin yerleşim yeri icra ceza mahkemesidir.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçunda Zararın Ödenmesi

Karşılıksız çek düzenleyen kişi eğer zararın ödenmesini kanundaki hükümlere gerçekleştirdiğinde etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanır.

Ödeme dava açılmadan önce, açıldıktan sonra ya da dava sonrasında verilen karar kesinleştikten sonra yapılabilir.

1. Dava Açılmadan Zararın Ödenmesi

Dava açılmadan önce ödenmesi durumunda icra mahkemesine şikayet edilse bile davanın düşmesine karar verilir.

2. Dava Açıldıktan Sonra Zararın Ödenmesi

Dava açıldıktan sonra karşılıksız kalan çek bedelinin, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı kanuna göre ticari işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacak faiz ile birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında davanın düşmesine karar verilir.

3. Karar Kesinleştikten Sonra Zararın Ödenmesi

Yargılama bitip hüküm kurulduktan sonra ödeme yapılması durumunda hüküm bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. Ancak karşılıksız kalan çek bedelinin çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek ticari işlerde temerrüt faizi oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile tamamen ödenmesi gerekir.

Karşılıksız Çek Düzenlememe Suçunda Kanun Yolu

Taraflar, icra mahkemesi tarafından verilen karara karşı kararın tefhimi veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde istinaf kanun yoluna başvurma hakkına sahiptirler. Bu kanun yoluna başvurulduğunda Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen karar kesindir.